Ornament and Identity

Ornament and Identity

Willem Jan Neutelings en Michiel Riedijk associeerden zich aan het begin van de jaren 1990. Hun bouwwerken met beeldhouwvormen en expressieve texturen zijn het resultaat van sterke concepten, die tot uiting komen in een leesbaarheid van de functies en de programma’s. In hun werk Ornament and Identity, het vervolg op het overweldigende succes van At Work, verkennen de architecten aan de hand van een dertigtal projecten welke mogelijkheden hedendaags ornament heeft als schepper van taal en lokale identiteit in een geglobaliseerde wereld. 

De auteurs van het MAS, het Museum aan de Stroom in Antwerpen, zijn sinds 1987 gebaseerd in Rotterdam. Het museumgebouw werd genomineerd voor de Mies van der Rohe-prijs en viel herhaaldelijk in de internationale prijzen. Voor de architecten is de beeldhouwkwaliteit van hun gebouwen een manier om de functie ervan binnen een stedelijke en sociale context beter over te brengen. Ze zijn gespecialiseerd in het ontwerpen en uitvoeren van complexe projecten voor openbare, culturele en handelsgebouwen. Zo tekenden ze onder meer theaters, concertzalen, musea, bibliotheken, hotels, universiteiten en kantoorgebouwen. Ook het kunstencentrum STUK in Leuven en het Herman Teirlinckgebouw in Brussel zijn beroemde voorbeelden van Belgische projecten. In Nederland verbonden ze hun naam aan onder meer de culturele centra Rozet in Arnhem, Eemhuis in Amersfoort, Beeld en Geluid in Hilversum, het stadhuis van Deventer en het natuurhistorisch museum Naturalis in Leiden.

Om het met de woorden van Willem Jan Neutelings te zeggen: ‘Openbare gebouwen zijn perfecte voorwerpen om een lokale identiteit te creëren waarmee de stedelingen zich kunnen identificeren. De reden waarom ze zo geslaagd zijn, is dat deze openbare gebouwen nieuwe openbare ruimtes creëren waarin de vele inwoners van de stad kunnen samenkomen en elkaar op een andere manier kunnen leren kennen. Omdat nieuwe gebouwen geen rechtstreekse band hebben met een historisch of religieus verleden of een etnische groepering, kan iedereen zich er van bij het begin mee vereenzelvigen.’ Michiel Riedijk voegt er nog aan toe: ‘De projecten van ons bureau moet je zien als een wil om het openbare leven vorm te geven. Er spreekt een poging uit om een identiteit te scheppen, zowel voor een plaats als voor een instelling of zelfs een gemeenschap van gebruikers, buren of inwoners van een stad. Monumentaliteit en ornament zijn ideale middelen om de betekenis van een gebouw te laten zien. De algemene uitwerking, de iconografie en de materialiteit worden werktuigen om een lokale identiteit te smeden.’ Neutelings-Riedijk werkt ook aan de gedaanteverandering van de oude hallen van het Gare Maritime op de Brusselse site van Tour & Taxis, met een oppervlakte van 40.000 m². Het is de bedoeling hier een geheel nieuwe stadswijk te creëren.

Monografie wordt manifest. De toekomstige projecten vormen een doorsnede van de voltooide realisaties. Er wordt gewerkt met thematische secties met als uitgangspunt enkele basiseigenschappen: rib, motief, ruit, enzovoort. De massieve elegantie van de volumes en de rastergevels houden de blik vast. De architecten laten hiermee zien hoe ervaren ze zijn in het zoeken naar het delicate evenwicht tussen complexe functies en historische en stedelijke context.

NH